El AŞIQLARIMIZ
Aşıq sənəti haqqında
 Aşıq sənəti əsirlərcə cilalanıb təkmilləşən zəngin ən-ənəyə malikdir. Əsirlər kçdikcə nəsildən-nəslə ötürülərək bu günümüzə gəlib çıxan aşıq sənəti xalqın ruhunu, zövqünü xşayır, dövrün ictimai siyasi həyatını və ruhi dünyasını özündə əks tdirir.
alqın tükənməz sənət xəzinəsinin kşiyində duran, nu yni incilərlə ziynətləndirənlər içərisində ən fəxri yri aşıqlar tutur. Aşıq müxtəlif vaxtlarda zan, Yanşaq, Varsaq və s adlarını daşımışlar. Aşıq sözü isə bir titul kimi təxminən XI-XII yüzilliklərdən bəllidir.
Həmişə xalqla qırılmaz əlaqədə lan aşıq yaradıcılığı həyatın və zəmanənin tələblərinə uyğun inkişaf dərək müxtəlif mərhələlərdən kçmiş, bəzən parlayıb çiçəklənmiş, bəzən süquta uğramış, bir dövrdə kamil ustadlar ytirdiyi halda, başqa bir dövrdə rta səviyyədən yuxarı qalxa bilməyən şəxsiyyətlərlə kifayətlənmişdir. Zaman kçdikcə aşıq sənətinin məzmunu, mövzu dairəsi dəyişməklə bərabər nun bədii ifadə vasitələri, frması da güclü təbəddülata uğramış, kamilləşmiş, yni byalarla, yni rənglərlə, zənginləşmişdir. Aşıq sənətinin yüksəlmiş və intibah mərhələləri bir qayda laraq böyük ustad aşıqların və qüdrətli xalq dastanlarının yaranması ilə bağlı lmuş, xalqımızın bədii fikir tarixinin yni mərhələsi kimi qyd lunmuşdur.
Aşıq sənətinin, aşıq pziyasının qədim kökləri şifahi xalq ədəbiyyatına və xalq yaradıcılığına, xalqın bədii özfəaliyyətinə gdib çıxır. nun rüşymi bayatılarda, xalq məsəllərində, xalq havalarında, xalqın təbii, arakəsilməz, gündəlik bədii özfəaliyyətindədir. Şübhəsizdir ki, bayatılar, müdrik xalq məsəlləri, nağıllar bir adam, iki adam tərəfindən yx, yüzlərlə, minlərlə adamın iştirakı ilə yaranmışdır, yəni ümumxalq şüurunun, ümumxalq bədii təfəkkürünün məhsuludur həm də ki, bayatı, ağı, gəraylı kimi şr frmaları birdən-birə əmələ gəlməmişdir. n illər, yüz illər ərzində bədii sözün ibtidai təşbhlər və xşatmalar şəklindən daha dlğun və brazlı ifadə vasitələrinə dğru tədrici təkamülü nəticəsində frmalaşmışdır. alq musiqi frmaları da yni yllar kçmişdir. Svinci, şadlığı, aclığı, susuzluğu, qələbəni, kədəri, qüssəni, məğlubiyyəti ifadə dən ibtidai nidaların, səslərin, hərəkətlərin və jstlərin gtdikcə kamilləşməsi, inkişaf sahəsində az-çx bitkin frmalar yaranmışdır. Bu, təbii şr, musiqi və rəqs frmalarının ibtidailikdən, bəsitlikdən mürəkkəbliyə, kamilliyə dğru inkişafı uzun əmək prssində, həyat mübarizəsində, insanın hissiyyatının duyğularının, fikrinin anlayışlarının dəyişməsi, inkişaf tməsi, zənginləşməsi ilə bağlı lmuşdur. Bu mənada aşıq yaradıcılığı çx qədim tarixə malikdir. , Dədə Qrqud kimi ölməz sənət abidəsi yarada bilmişsə, dməli ilk kökləri daha dərindədir. ünki dastan, aşıq pziyasının ən mürəkkəb, ən bitkin janrıdır. Həm də aşıq ədəbiyyatında dastan sözü adi mənada işlənmir. Yazılı ədəbiyyatda dastan dyəndə müəyyən sujti lan və ancaq şrlə yazılmış əsərlər (pma) nəzərə alınır. Aşıq pziyasında isə dastan daha gniş mənanı ifadə dir. Burada nəzmlə nəsr, ptik janrla prza janrı birləşir. Sujt həm şr, həm də nəsrlə inkişaf dir. Dastanlarda şrin ancaq hava çalıb xumaq üçün işləndiyini güman tmək yanlışdır. Burada şr qəhrəmanını psixlji vəziyyəti, hadisələrin dramatik inkişafı ilə bağlı lur, sujt və kmpzisiyanın dinamik lmasına və vəhdətinə kömək dir. Dməli, bədii fikir müəyyən inkişaf ylu kçmədən, uzun illərin yaradıcılıq təcrübəsinə malik lmadan blə mürəkkəb bir frma (dastan) yarada bilməzdi. Buradan blə bir nəticəyə gəlmək lar ki, Azərbaycan aşıq pziyası, aşıq sənəti Dədə Qrqud dastanları mydana çıxandan çx-çx əvvəl yaranmağa başlamışdır. Lakin təəssüf ki, rta əsrlərin qarışıq və dumanlı mücadilələri içində nun bir çx nümunələri itib batmış, bizə gəlib çıxmamışdır. nun ilk böyük abidəsi Dədə Qrqud dastanlarıdır. Bu dastanlarda aşıq (zan) böyük rl ynayır. , müdrik, ağıllı, həmişə xalqın xyrində-şərində hazır lan bir adam kimi təsvir lunur, l bilicisi adlandırılır. Hətta göstərilir ki, dastanları yazan, qələmə alan Dədə Qrqud, yaxud Qrqud ata, zandır, yəni özü aşıqdır.
Hər halda hansı sözün, hansı istilahın işlənməsindən asılı lmayaraq bir şy aydındır ki, aşıq sənətinin tarixi qədimdir və lap qədim zamanlardan Azərbaycan xalqı həqiqi aşıqlara böyük məhəbbət bəsləmiş, hər zaman nları hörmətlə qarşılamışdır. Dədə Qrqudda hər dəfə aşığın kəlməsi xüsusi hadisə kimi qyd lunur: Dədəm Qrqud gəlib by byladı, söy söylədi, Dədəm Qrqud gəlibən şadlıq çaldı, bu ğuznaməyi düzdü, qşdu. ş duyğular, xş arzular bir qayda laraq zanın adı və gəlişi ilə bağlanır. nun qədəmi yüngüldür, dili xyrə açılır, insanlara svinc bəxş dir, təsəlli vrir. Dastanlarda aşığı-zana lan məhəbbət, zərb-məsəl şəkli alan cümlələrlə dönə-dönə ifadə lunur: Qlça qpuz götürüb ldən-lə, bəydən-bəyə zan gəzər, linizdə çalıb ayıdan zan lsun və s.
Aşıq sənəti sinkrtik sənətdir. ədqiqatçılar yazırlar ki, Bir nçə sənət növünü cəmləşdirən, uzlaşdıran, çarpazlaşdıran və xalqa çatdıran bu sinkrtikliyin tarixi çx qədimlərə gdib çıxır. Bu şaxəli, qllu-budaqlı sənət də musiqi, ifaçılıq, rəqs və şr bir-birini tamamlayır, tamamlığını sübuta ytirir. na görə də aşıq sənəti şərəfli lduğu qədər də çətin, mürəkkəb və sn dərəcə ustalıq, həssaslıq və mahirlik tələb dən sənətdir.
Babalarımızın sənət və gözəllik adına yaratdıqları: ən ulu, ən qədim alətlərdən biri sazdır. Saz öz tərəf müqabili aşıqla ictimai şüurun yüksəlişində həmişə yaxından iştirak tmişdir. Bu baxımdan saz, aşıq sənəti ictimai quruluşların bütün dövrlərində xalqımızın mənəviyyatına güclü təsir göstərmişdir. Din xadimləri əsrlər byu sttik zövqümüzü xşayan saz aşıq sənətinin bəşəriliyini gözdən salmağa çalışıb dansalar da, nu şytan əməli adlandırsalarda xalqın ruhunu xşayan bu nadir sənət bizə gtdikcə daha çx möhürləşmiş, dğmalaşmışdır.
alqımız arasında aşıq sənətinin bu qədər svilməsinə və bu qədər gniş yayılmasına baxmayaraq nun tarixi sənətkarlıq xüsusiyyətləri, kçdiyi yllar çx da dərindən öyrənilməmişdir.

YENİ KİTABLAR